Astronomia w Kaliszu – monografia

Dokumenty z lat sześćdziesiątych i siedemdziesiątych XX w. to przede wszystkim zebrane informacje o kaliskich obserwacjach Jezuitów w XVII w. i przyrządów jakimi się posługiwali. Mowa jest przede wszystkim o nowatorskim użyciu lunet oraz eksperymentach z montażem ówczesnych teleskopów. Dziś wiemy, że kaliskie eksperymenty zaowocowały wynalezieniem pierwowzoru montażu paralaktycznego, do dziś znanego w astronomii. Na te elementy zwracają uwagę Tadeusz Przypkowski oraz Aleksander Birkenmajer. Klikając dowolny dokument otwierasz pełną wersję tekstu w formie pdf. Miłej lektury!

• 

• 

• 

• 

• 

• 

Na szczególną uwagę zasługują artykuły lokalnego miłośnika i popularyzatora astronomii. W 1968 roku, Pan Janusz Kaźmierowski – powołując się na wspomnianych wyżej autorów – szczegółowo opisał założoną przez siebie Dostrzegalnię Astronomiczną przy ulicy Ułańskiej w Kaliszu. Po 10 latach, bardzo sympatyczny artykuł, opublikował na łamach Uranii Zbigniew Dworak.

• 

• 

• 

Z okazji 10-lecia Dostrzegalni Astronomicznej w Uranii ukazał się obszerny tekst podsumowujący działalność sekcji, a w 1984 roku, przy okazji 20-lecia Dostrzegalni Wojewódzki Dom Kultury wydał specjalną książeczkę pt. Zapatrzeni w gwiazdy, dedykowaną miłośnikom astronomii:

• 

• 

Na przełomie wieków powstały teksty Cecylii Iwaniszewskiej oraz Konrada Rudnickiego. Są one naukową, chłodną kwintesencją naszego stanu wiedzy o obserwacjach Jezuitów, a więc tego, co można przeczytać w zasadzie we wszystkich poprzednich dokumentach.

• 

• 

Kolejna porcja artykułów to opis kaliskich Jezuitów i wspomnienie Dostrzegalni. Jarosław Włodarczyk jest autorem notki biograficznej Aleksego Sylviusa – bliskiego współpracownika Karola Malaperta. Jacek Kłokocki w 5-częściowym cyklu artykułów pt. Dzieje kaliskiej astronomii prezentuje praktycznie całą znaną wiedzę o Astronomii w Kaliszu, a Jerzy Aleksander Splitt zręcznie podsumowuje jezuicką naukę na łamach diecezjalnego czasopisma Opiekun.

• 

• 

• 

• 

• 

Monografię Astronomia w Kaliszu uzupełniają dwa artykuły obcojęzyczne. Wydana w języku francuskim hagiografia Karola Malaperta opisuje życie tego flamandzkiego Jezuity wraz z kaliskim epizodem. Autorem artykułu jest belgijski uczony François De Vriendt. Z lewej strony tekst oryginalny, z prawej polskie tłumaczenie artykułu:

• 

• 

Hiszpański naukowiec ‪Víctor M. Sánchez Carrasco opisuje wraz ze współpracownikami historyczne obserwacje plam słonecznych, na tle których źródła Malaperta, Sylviusa i Peroviusa są bezwzględnie pierwsze w historii. W tekście przywołany jest oryginalny, łaciński tekst, Karola Malaperta, dotyczący plam słonecznych i hipotezy co do tego, że są to obiekty na powierzchni Słońca. Carrasco i współpracownicy udowadniają, że Malapert w swoich dokumentach oznaczał kilka grup plam jako pojedynczą grupę, co – po rewizji badaczy – w zasadniczy sposób zmienia historyczne wyliczenia pierwotnej liczby Wolfa z drugiej i trzeciej dekady XVII wieku. Artykuł w języku angielskim.

Z okazji odsłonięcia tablicy upamiętniającej Karola Malaperta i jego współpracowników, przy kościele garnizonowym w Kaliszu, Urząd Miasta Kalisza wydał w 2021 roku ulotkę promocyjną podsumowującą podstawowe informacje o kaliskim obserwatorium i astronomach w nim pracujących. Jest to pierwsza publikacja zawierająca życiorysy zarówno Malaperta, jak i Sylviusa oraz Peroviusa.

Obszerny zestaw nowożytnych artykułów, z Karolem Malapertem w roli głównej, zamyka materiał, który jest niewątpliwie pierwotnym źródłem dla wszystkich powyższych. Jest to oryginalne wydanie Austriaca sidera heliocyclia, które wydano w Douai w 1633 roku, a więc trzy lata po śmierci Malaperta. Księga ta zawiera szkice obserwacji słonecznych oraz ulepszane przez Malaperta i współpracowników typy montaży lunet astronomicznych.

Zarząd Fundacji Karola Malaperta dziękuje wszystkim osobom fizycznym i prawnym, które brały udział w kompletowaniu niniejszej monografii. Jeśli znasz jakiekolwiek dodatkowe dokumenty, które opisują szeroko pojętą „Astronomię w Kaliszu” i uważasz, że powinny znaleźć się w monografii, prosimy o kontakt pod adresem fundacja@malapert.pl